Aan welke inhoudelijke eisen (thema, moeilijkheidsgraad) moet materiaal voor op de TU Delft pagina van iTunes U voldoen?

Chroom

Dat gele verf soms bruin verkleurt onder invloed van zonlicht was al in de 19^de eeuw bekend, maar niet alle schilderijen hebben er evenveel last van en de mate van verkleuring varieert sterk. Wetenschappers hadden het sterke vermoeden dat het gebruik van chroom in de gele verf uit de tijd van Van Gogh, de sleutel was, maar wat er nu precies in de verf gebeurde, bleef een raadsel.

Veld met bloemen bij Arles

Om daar achter te komen, namen de wetenschappers een microscopisch klein stukje verf weg uit twee schilderijen: Veld met bloemen bij Arles (1888) en Oever van de Seine (1887). Daarnaast verouderden ze verf uit oude verftubes met een UV-lamp. "Bij een van deze proefstukjes, afkomstig uit een historische verftube van de Vlaamse schilder Rik Wouters, was het raak", vertelt onderzoeksleider Koen Janssens. "Dit stukje veranderde in drie weken van felgeel naar chocoladebruin."

Deeltjesversneller

Een internationaal team van wetenschappers analyseerde vervolgens de samenstelling van dit proefstukje en de monsters uit de schilderijen, met geavanceerde technieken, onder andere met röntgenstraling van de grote deeltjesversneller ESRF in Grenoble. Daarbij kwam een verandering in het element chroom in de verkleurde verf naar voren.

Gereduceerd

"In de bruine verfdelen vonden we veel chroomatomen van een bepaald chemisch type. En wel van een ander type dan de chroomatomen die oorspronkelijk in de verf zaten (de gevonden atomen hebben namelijk ieder drie elektronen meer). Opvallend is verder dat we vlakbij dit ''gereduceerde'' chroom, ook veel barium en zwavel aantroffen. Dit is waarschijnlijk afkomstig uit bariumsulfaat, een kleurloos vulmiddel dat met de verf vermengd werd. Dit doet vermoeden dat de toevoeging van dat bariumsulfaat de bron van de verkleuring zou kunnen zijn", verklaart dr. Joris Dik, die namens de TU Delft bij het onderzoek betrokken was.

Van Gogh Museum

Ella Hendriks, Hoofdrestaurator van het Van Gogh Museum in Amsterdam, onderstreept het belang van dit onderzoek voor haar museum: "Voor het behoud van het erfgoed van Van Gogh op lange termijn, is het van groot belang om te weten hoe de schilderijen veranderen. Die kennis hebben wij nodig om de schilderijen ook in de toekomst zo goed mogelijk in hun oorspronkelijke pracht te behouden".

Vertragen

"Verder onderzoek is nodig om de dynamiek van de verkleuring in kaart te brengen. Hoe snel en onder welke omstandigheden verkleurt het pigment? Dat is op dit moment nog onduidelijk. Hopelijk brengt dit onderzoek ons uiteindelijk bij de belangrijkste vraag: hoe kunnen we dit proces stoppen of vertragen", aldus Joris Dik.

Noot voor de redactie:

Voor meer informatie:
Prof. Joris Dik, TU Delft: J.Dik@tudelft.nl, tel: 015 27 89571

Michel van Baal, Persvoorlichting TU Delft,
m.vanbaal@tudelft.nl, tel: 015 2785454

Janine Fluyt, Hoofd Voorlichting & PR Van Gogh Museum,
pressoffice@vangoghmuseum.nl, telefoon +31 (0)20 57 05 292.

beeldmateriaal: http://www.vangogh.ua.ac.be/

Publicatie:

L. Monico et al., Degradation Process of Lead Chromate in Paintings by Vincent van Gogh Studied by Means of Synchrotron X-ray Spectromicroscopy and Related Methods. 1. Artificially Aged Model Samples and 2. Original Paint Layer Samples, Analytical Chemistry 14 February 2011.
Monico, Hendriks, Dik, Cotte and Janssens are authors of the paper. Monico is the lead author. The research was supported by the University of Perugia (Perugia, Italy), CNR di Scienze e Tecnologie Molecolari CNR-ISTM (Perugia, Italy), Universiteit van Antwerpen (Antwerp, Belgium), Delft University of Technology (Delft, Netherlands), Centre de Recherche et de Restauration des Musées de France, CNRS UMR171 (Paris, France), van Gogh Museum (Amsterdam, Netherlands),  and European Synchrotron Radiation Facility ESRF (Grenoble, France).